Bir inşaat sahasında ağaçlar çoğu zaman kesilerek değil, farkına varılmadan öldürülür. Ağır iş makinesinin sıkıştırdığı toprak ağacı hemen devirmez; ağaç üç yıl sonra kurur ve o noktada sebebini kimse şantiyeye bağlamaz. İnşaatta ağaç koruma, kesim kararından değil, kök bölgesinin nasıl korunacağından başlar.
Kısa cevap: İnşaatta ağaç koruma, korunacak ağaçların kök bölgesini şantiye trafiğine, dolguya ve malzeme depolamasına kapatmakla başlar. Hangi ağacın kalacağı, hangisinin taşınacağı ve hangisinin kaldırılması gerektiği sahaya girmeden önce ölçümle belirlenir; koruma bandı proje aşamasında çizilir. Kaldırılması gereken ağaç varsa kesim de taşıma da izne tabidir — 6831 sayılı Orman Kanunu mülkiyete değil, ağacın türüne bakar.
Ağaç neden kesilmeden ölür?
Kök bölgesi (ağacın su, hava ve besin aldığı toprak hacmi) bir şantiyede en çok zarar gören yerdir ve en az fark edilen yerdir. Gövdede görünür bir yara yoktur, dal kırılmamıştır, ağaç ayaktadır. Zarar toprağın içinde, kökün soluduğu boşluklarda oluşur.
Bu hasarın en can sıkıcı tarafı gecikmeli olması. Sıkışmış toprakta kalan bir ağaç birkaç yıl direnir, sonra tepeden aşağı kurumaya başlar. İnşaat çoktan bitmiş, iskân alınmış, peyzaj yapılmış olur; kuruyan ağacın faturası ise bahçe bakımına kesilir.
Kök bölgesine zarar veren dört şantiye alışkanlığı
- Ağır iş makinesi trafiği — sürekli üzerinden geçilen zeminde toprak sıkışır ve kökün ihtiyaç duyduğu hava boşlukları kapanır. Tek seferlik bir geçiş değil, tekrarı sorun yaratır.
- Malzeme ve hafriyat depolaması — ağacın dibi sahadaki en boş görünen alandır. Oraya yığılan kum, moloz veya toprak makine trafiğiyle aynı sıkışmayı yapar.
- Kot değişikliği — gövde dibine getirilen dolgu kök boğazını gömer; kazı ise kök sisteminin bir bölümünü kesip alır. İkisi de ağacın ayakta durma dengesini değiştirir.
- Kök bölgesini sert zeminle kapatmak — ağacın etrafını tamamen betona hapsetmek su ve hava girişini keser. Ağaç birkaç yıl direnir, sonra ölür.
Dördü de imalatın kendisi değil, sahanın kullanım biçimidir. Hiçbirini önlemek ek maliyet gerektirmiyor; yalnızca nereye basılmayacağının baştan belli olması gerekiyor.
Koruma bandı nedir, ne zaman çizilir?
Koruma bandı, korunacak ağacın çevresinde şantiye trafiğine ve depolamaya kapatılan alandır. Sınırını sahada ölçtüğümüz veriye göre belirleyip vaziyet planına işliyoruz — proje aşamasında, imalat başlamadan önce. İmalat başladıktan sonra çizilen bir bant çoğu zaman zaten sıkışmış bir toprağı işaretlemekten öteye gitmez.
Bandın kâğıt üzerinde kalmaması için iki şey gerekir: sahada fiziksel bir bariyerle kapatılması ve alt yüklenicilere yazılı olarak bildirilmesi. Şantiyede sözlü aktarılan bir kural, ekip değiştiğinde kaybolur.
Bu çalışma bizde ayrı bir kalem değil, çevre düzenlemesi işinin parçası: sahaya girmeden önce mevcut ağaç varlığını ölçüyor, hangi ağacın kalacağını ve hangisinin korunacağını proje üzerinde işaretliyoruz.
Hangi ağaç kalır, hangisi taşınır, hangisi kaldırılır?
Bu üç karar tahminle verilmez. Sahaya girmeden önce mevcut ağaç varlığı ölçülür: her ağacın türü, çapı ve konumu kayda geçer. Bu tespit yapılmadan başlayan uygulamalar sonradan izin sorunu olarak geri dönüyor.
Ölçümün resmî karşılığı ağaç rölöve planı'dır — ağaçların tür, çap ve konumunu belgeleyen tespit. Rölöve bir kesim izni değildir; izin kararı başvurudan sonra ilgili kurumdan çıkar. Kaldırılması ya da taşınması gereken ağaç varsa rölöve ve gerekiyorsa nakil dosyası aynı çalışmanın parçası olarak hazırlanır; ayrı ayrı yaptırmak süre ve maliyet ekler.
Projeye yeni ağaç da girecekse tür seçimini araziye göre yapmak gerekir. Toprak derinliği, drenaj, bakı ve türün nihai boyutu üzerinden nasıl karar verildiğini doğru yere doğru ağaç yazımızda ayrıntılı anlattık.
Şantiye başlamadan önce kontrol listesi
- Parseldeki mevcut ağaçların türü, çapı ve konumu ölçüldü mü?
- Hangi ağacın kalacağı, hangisinin taşınacağı, hangisinin kaldırılacağı proje üzerinde işaretlendi mi?
- Korunacak ağaçların koruma bandı vaziyet planına çizildi mi?
- Bandın içi sahada fiziksel olarak kapatıldı ve malzeme depolama alanı bandın dışına planlandı mı?
- Kaldırılacak ya da taşınacak ağaçlar için izin başvurusu yapıldı mı?
- Bandın anlamı alt yüklenicilere yazılı olarak bildirildi mi?
Altı maddenin tamamı imalat başlamadan önce yapılan işlerdir. Sonradan yapıldığında maliyeti de sonucu da değişir.
İzin tarafını atlamayın
Parselin tapulu olması ağaçlar üzerinde serbest karar hakkı vermez. 6831 sayılı Orman Kanunu mülkiyete değil ağacın türüne bakar; kesim de taşıma da izne tabidir. Nakli seçmek izin sürecini ortadan kaldırmaz, yalnızca başvurunun içeriğini değiştirir. İzinsiz kesimin sonuçlarını ceza ve tazminat yazımızda ayrıntılı ele aldık.
Parselin statüsü hangi kurumun devreye gireceğini belirler: doğal sit alanı ya da Boğaziçi bölgesindeki parsellerde Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü, tescilli anıt ağaç bulunan parsellerde Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Komisyonu sürece dahil olur.
Rölöve raporu, kesim dosyası ve nakil başvurusu 5531 sayılı Kanun kapsamında yetkilendirilmiş bir orman mühendisinin sorumluluğundadır. Uygulamayı ayrı bir firmayla yürütüyorsanız da bu dosyaları biz hazırlayabiliriz.
Ne kadar sürüyor?
Saha ölçümü çoğu parselde bir gün, ağaç sayısı fazlaysa veya arazi eğimliyse iki gün sürer. İmzalı ağaç rölöve raporu ölçümden sonra 3-7 iş günü içinde teslim edilir. Kurum başvurusu dahil dosyayı 15 gün içinde tamamlıyoruz; kurumun karar süresi bize bağlı olmadığı için onu taahhüt etmiyoruz.
Bu takvim şantiye programının başına konduğunda kimseyi bekletmez. Sonuna bırakıldığında ise çoğu zaman imalatı durdurur. Şantiyeniz başlamadan önce parselinizdeki ağaçların durumunu yerinde görelim: 0539 572 00 64.